İşe iade davasında süreler ve süreç

İşten çıkarıldıysanız ve bunun haksız olduğunu düşünüyorsanız, kafanızda yüzlerce soru olması çok normal. İşe iade davası tam da bu durumda gündeme gelir. Bu sayfa, sürecin nasıl işlediğini sakin bir dille anlatır.

Önce küçük bir uyarı. Buradaki süreler ve şartlar genel kuraldır. Sizin sözleşmenizin tipi, kıdeminiz ve fesih gerekçeniz tabloyu değiştirebilir. Bu yüzden somut kararları bir avukatla birlikte değerlendirmek en güvenli yoldur.

Bu sayfa işe iade davasının kendine odaklanır. Kıdem ve ihbar gibi para alacaklarını işçi alacakları rehberine, arabuluculuğun genel işleyişini arabuluculuk süreci rehberine bırakıyorum.

İşe iade davası nedir?

İşe iade davası, işten çıkarılan işçinin feshin geçersizliğini ileri sürerek işine dönmek için açtığı davadır. Fesih, iş sözleşmesinin sona erdirilmesi demektir.

Bu dava sadece "haksız çıkarıldım" hissiyle açılmaz. Hukukun aradığı belli şartlar vardır. Dava, işverenin gösterdiği gerekçenin geçerli olup olmadığını mahkemeye inceletir.

Geçerli sebep, işçinin yetersizliği, davranışları veya işin gerekleri gibi somut bir nedendir. İşveren bu nedeni ispatlayamazsa fesih geçersiz sayılır.

İşe iade davası açmanın şartları nelerdir?

Üç temel şart aynı anda bulunmalıdır. Biri eksikse iş güvencesi hükümleri devreye girmez ve dava genelde açılamaz. Bu şartlar İş Kanunu m.18'de düzenlenir.

Birinci şart işyeri büyüklüğüdür. İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyor olması gerekir. İşverenin aynı işkolunda birden çok işyeri varsa toplam sayıya bakılır.

İkinci şart kıdemdir. İşçinin o işyerinde en az 6 ay çalışmış olması aranır. Yer altı işlerinde bu altı aylık koşul aranmaz.

Üçüncü şart, feshin geçerli bir sebebe dayanmamasıdır. Yani işveren ya hiç sebep göstermemiştir ya da gösterdiği sebep geçerli değildir. Bir de işçinin belirsiz süreli sözleşmeyle ve işveren vekili konumunda olmadan çalışması gerekir.

Aşağıdaki tablo, hem şartları hem de sürecin adımlarını bir arada gösterir. Soldaki sütun "bende var mı?" diye kontrol etmeniz için, sağdaki sütun süreçte ne zaman ne olacağını görmeniz içindir.

Aşama / şart	İçerik	Süre veya ölçü	Dayanak
Şart 1: işçi sayısı	İşyerinde otuz veya daha fazla işçi	Fesih tarihindeki sayı esas	İş K. m.18
Şart 2: kıdem	Aynı işyerinde en az 6 ay	6 ay ve üzeri	İş K. m.18
Şart 3: fesih sebebi	Geçerli sebep yok veya ispatlanamıyor	İspat yükü işverende	İş K. m.18-20
Adım 1: arabulucu başvurusu	Fesih bildiriminin tebliğinden sonra	1 ay içinde	İş K. m.20/1
Adım 2: arabuluculuk görüşmesi	Anlaşma veya anlaşamama	Genelde 3 hafta (+1 hafta)	7036 m.3/10
Adım 3: dava açma	Anlaşamama tutanağından sonra	Son tutanaktan 2 hafta	İş K. m.20/1
Sonuç A: boşta geçen süre	Karara bağlanan ücret ve haklar	En çok 4 aylık	İş K. m.21
Sonuç B: başlatmama tazminatı	İşveren başlatmazsa ödenir	Genelde 4-8 aylık	İş K. m.21

Bu tablo genel çerçevedir. Sürelerin tam başlangıç tarihi sizin tebligat tarihinize göre değişir.

İşe iade davasında süreler nasıl işliyor?

İki kritik süre vardır ve ikisi de hak düşürücüdür. Hak düşürücü süre, kaçırılırsa hakkın tamamen sona ermesi demektir; mahkeme bunu kendiliğinden gözetir.

İlk süre arabuluculuk için 1 aydır. Fesih bildiriminin size tebliğ edildiği tarihten itibaren işler. Bu bir ay içinde arabulucuya başvurmazsanız işe iade yolu kapanır.

İkinci süre dava için 2 haftadır. Bu süre, arabuluculukta anlaşma sağlanamadığını gösteren son tutanağın düzenlendiği tarihten başlar. İki hafta içinde iş mahkemesine dava açılmazsa yine hak düşer.

Sürelerin başka türden master listesi için hak düşürücü süreler rehberine bakabilirsiniz. Aşağıdaki çizelge, bu sayfanın iki kritik süresini sırayla gösterir.

• Fesih bildiriminin tebliğikritik süre

  Süreler bu tarihten itibaren işlemeye başlar

• Arabulucuya başvurukritik süre

  Tebliğden itibaren 1 ay içinde yapılmalı

• Arabuluculuk görüşmeleri

  Genelde 3 hafta, zorunlu hallerde 1 hafta uzayabilir

• Son tutanak (anlaşamama)kritik süre

  Dava için 2 haftalık süre buradan başlar

• İş mahkemesinde davakritik süre

  Son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde açılır

Bu süreler resmi tatillere ve tebligat tarihine göre günü gününe hesaplanır. Tarihler konusunda en küçük tereddütte bir avukata danışmak, sonradan telafisi olmayan kayıpları önler.

İşe iade sürecinin adımları nelerdir?

Süreç fesih bildirimiyle başlar, dava kararıyla biter. Arada üç ana durak vardır: arabulucu başvurusu, görüşme ve dava.

Arabuluculuk burada bir formalite değil, dava şartıdır. Yani önce arabulucuya gitmeden dava açarsanız dava reddedilir. Bu kural 7036 sayılı Kanun m.3 ile gelmiştir.

Arabuluculukta anlaşırsanız iş orada biter ve dava açılmaz. Anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanak, davaya gitmek için elinizdeki anahtar belge olur.

1. 1

   Fesih bildirimini alın0. gün

   İşten çıkarma yazılı bildirimle tebliğ edilir; tarihi not edin

2. 2

   Arabulucuya başvurun1 ay içinde

   Tebliğden itibaren 1 ay içinde başvuru yapılır

3. 3

   Görüşmeye katılınGenelde 3 hafta

   Anlaşma olursa süreç biter; olmazsa tutanak düzenlenir

4. 4

   Dava açın2 hafta içinde

   Anlaşamama tutanağından itibaren iş mahkemesinde dava açılır

5. 5

   Kararı bekleyin

   Mahkeme feshin geçerli olup olmadığını inceler ve karar verir

Dava açma aşamasında dilekçe ve belgelerin hazırlanması teknik bir iştir ve dosyaya özgü değerlendirme gerektirir.

İşe iade davası kazanılırsa ne kazanılır?

Davayı kazanmak, mahkemenin feshi geçersiz ilan etmesi anlamına gelir. Ama "kazanmak" kelimesinin pratikte ne getirdiğini netleştirmek gerekir.

İki ayrı kalem ortaya çıkar. Birincisi boşta geçen süre ücretidir: kararın kesinleştiği güne kadar çalışılmayan dönemin en çok 4 aylık ücreti ve diğer hakları. İkincisi işe başlatmama tazminatıdır.

İşe başlatmama tazminatı, işverenin sizi işe geri almaması durumunda ödediği bedeldir. Mahkeme bunu genelde 4 ile 8 aylık brüt ücret arasında belirler. Tutar kıdeminize göre değişir.

Kararın kesinleşmesinden sonra işçinin 10 iş günü içinde işverene başvurması gerekir. Bu başvuru yapılmazsa, işverenin yaptığı fesih geçerli hale gelir ve haklar daralabilir.

İşe iade davasını kazanmak işe geri dönmek demek mi?

Hayır, çoğu zaman değil. Çoğu zaman gözden kaçan nokta burada. Davayı kazanmak, mahkemenin "fesih geçersiz" demesidir; ama bu, mutlaka eski masanıza döneceğiniz anlamına gelmez.

Karar kesinleşip işverene başvurduğunuzda top işverene geçer. İşveren ya sizi işe başlatır ya da başlatmama tazminatını ödeyip yolları ayırır. Seçim büyük ölçüde işverenindir.

Uygulamada işverenlerin önemli bölümü işe başlatmamayı seçer. Yani kağıt üzerinde "işe iade" kazanırsınız, gerçekte ise tazminat ve boşta geçen süre ücreti alıp ayrılırsınız. Bunu baştan bilmek beklentinizi gerçekçi tutar.

Bu, davanın anlamsız olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, çoğu işçi için asıl kazanım bu tazminat kalemleridir. Sadece "işe iade" kelimesinin sizi yanıltmasına izin vermeyin.

Örnek bir durum, feshin geçersizliğini öne süren işçi

Diyelim ki bir çalışan, yedi yıldır aynı fabrikada çalışıyor ve "performans düşüklüğü" gerekçesiyle işten çıkarılıyor. Çalışan bu gerekçeyi haksız buluyor, çünkü daha önce hiç uyarı almamış.

İşçi, fesih bildirimini aldığı tarihi not ediyor ve süresi içinde arabulucuya başvuruyor. Arabuluculuk görüşmesinde işveren tazminat teklif ediyor ama taraflar anlaşamıyor. Son tutanak düzenleniyor.

Bunun üzerine işçi, son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde feshin geçersizliği davası açıyor. Mahkeme, işverenin performans düşüklüğünü somut belgelerle ispatlayamadığını görüyor ve feshi geçersiz sayıyor.

Sonuç beklenenden farklı oluyor. İşveren işçiyi işe başlatmıyor; bunun yerine işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücretini ödüyor. İşçi fabrikaya dönmüyor ama feshin haksızlığı tescillenmiş ve önemli bir tazminat almış oluyor. Bu bir örnektir; her dosyanın sonucu kendi delillerine göre değişir.

Hangi durumlarda işe iade davası açılamaz?

Üç şarttan biri eksikse iş güvencesi kapsamına girmezsiniz. En sık karşılaşılan engel, işyerinde otuzdan az işçi çalışmasıdır.

Altı aylık kıdemi doldurmamış işçiler de bu davayı genelde açamaz. Ayrıca işveren vekili konumundaki üst düzey yöneticiler iş güvencesi dışındadır.

Bu durumlarda işe iade yolu kapalı olsa da başka haklar açık kalabilir. Kötü niyetli fesih halinde kötü niyet tazminatı gibi seçenekler gündeme gelebilir. Bu para alacakları için işçi alacakları rehberine bakmak ve durumu bir avukata değerlendirtmek yerinde olur.

Sürecin tamamının nasıl işlediğini merak ediyorsanız, hukuki süreç okuryazarlığı rehberi genel resmi görmenize yardımcı olur.