Arabuluculuk süreci adım adım nasıl işler

Bir gün elinize bir mektup geçer ya da telefonunuz çalar: "Arabuluculuğa davet edildiniz." İlk tepki çoğu zaman aynıdır. Bu ne demek, mahkemeye mi gidiyorum, bir şey mi imzalayacağım, kaybedecek miyim. Sakin olun. Arabuluculuk, mahkemenin sert ve uzun yolundan önce denenen, konuşarak çözmeye dayalı daha yumuşak bir adımdır.

Bu sayfada arabuluculuğun ne olduğunu, oturumda adım adım ne yaşandığını ve sürelerle ücretlerin nasıl işlediğini sade dille anlatıyorum. Amaç korkutmak değil, ne olacağını önceden bilmenizi sağlamak.

Arabuluculuk tam olarak nedir?

Arabuluculuk, bir uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan, tarafsız bir kişi eşliğinde konuşarak çözmeye çalışmaktır. Bu tarafsız kişiye arabulucu denir. Arabulucu, Adalet Bakanlığı siciline kayıtlı, eğitim almış bir hukukçudur.

Mahkemeden en büyük farkı şu: kimse size bir karar dayatmaz. İki taraf da masaya oturur, sorunu anlatır ve ortak bir çözüm aranır. Anlaşma çıkarsa kendi anlaşmanızdır; anlaşma çıkmazsa kimse sizi zorlayamaz, dava yolu açık kalır.

Arabuluculuk genelde daha hızlı ve daha az masraflıdır. Mahkeme süreçleri aylarca, bazen yıllarca sürebilir. Arabuluculuk ise çoğu zaman birkaç hafta içinde sonuçlanır.

Arabulucu hakim gibi karar verir mi?

Hayır, arabulucu karar vermez ve taraf tutmaz. Bu, en çok karıştırılan noktadır. Arabulucu sizin avukatınız değildir, karşı tarafın da avukatı değildir. Kimin haklı olduğuna dair bir hüküm kurmaz.

Arabulucunun görevi, konuşmayı düzenli ve adil yürütmektir. İki tarafı da dinler, gerçek sorunun ne olduğunu netleştirir, çözüm seçenekleri üretmenize yardım eder. Ama "siz haklısınız" ya da "bu parayı almalısınız" demez.

Önemli bir nokta daha: arabulucu hukuki tavsiye vermez. Yani "şu kadar tazminat hakkınız var" gibi bir yönlendirme yapmaz. Hakkınızın ne olduğunu öğrenmek istiyorsanız, bunu bir avukata sormanız gerekir. Arabulucu tarafsız kalmak zorunda olduğu için bu rolü üstlenemez.

Zorunlu arabuluculuk ile ihtiyari arabuluculuk farkı nedir?

İki tür arabuluculuk vardır: zorunlu (dava şartı) olan ve isteğe bağlı (ihtiyari) olan. Fark, dava açmadan önce arabuluculuğa gitmek zorunda olup olmamanızdır.

Bazı uyuşmazlıklarda kanun, dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmayı zorunlu kılar. Buna dava şartı arabuluculuk denir; yani arabuluculuğa gitmeden dava açarsanız, mahkeme davayı şart yokluğundan reddeder. 6325 sayılı Kanun m.18/A bu kuralı düzenler.

Dava şartı arabuluculuk başlıca şu konularda geçerlidir: işçi-işveren uyuşmazlıkları (7036 m.3), ticari para alacakları (TTK m.5/A), belirli tüketici uyuşmazlıkları ve 2023'ten itibaren kira, kat mülkiyeti ile komşu hakkı gibi konular. Bu listeye girmeyen uyuşmazlıklarda ise taraflar isterse gönüllü olarak başvurabilir; buna ihtiyari arabuluculuk denir.

Eğer derdiniz bir işçi alacağıysa, bu alacakların ayrıntısı için #20 isci-alacaklari sayfasına; işe iade konusundaki özel sürelerle için #21 ise-iade-davasi sayfasına bakabilirsiniz. Burada arabuluculuğun genel işleyişine odaklanıyorum.

Arabuluculuk oturumunda adım adım ne olur?

Oturumda korkacak bir şey yoktur; süreç düzenli ve öngörülebilir akar. Genel akış aşağıdaki gibidir, ama her dosya kendi temposunda ilerler.

1. 1

   Davet ve görevlendirme

   Bir taraf arabuluculuk bürosuna başvurur, sisteme kayıtlı bir arabulucu atanır ve taraflar toplantıya çağrılır.

2. 2

   Açılış ve bilgilendirmeilk dakikalar

   Arabulucu kendini tanıtır, sürecin gönüllü ve gizli olduğunu, kendisinin tarafsız olduğunu anlatır.

3. 3

   Tarafların dinlenmesi

   Her iki taraf da sorunu kendi gözünden anlatır. Arabulucu dinler, sorularla netleştirir.

4. 4

   Çözüm arayışı

   Olası çözümler konuşulur. Gerekirse arabulucu taraflarla ayrı ayrı da görüşebilir (özel oturum).

5. 5

   Sonuç tutanağı

   Anlaşılırsa anlaşma tutanağı, anlaşılmazsa anlaşamama tutanağı imzalanır. İkisi de süreci sonuçlandırır.

Oturum yüz yüze olabileceği gibi, çevrim içi de yapılabilir. İsterseniz avukatınızla birlikte katılabilirsiniz; bu hakkınızdır ve çoğu kişi için faydalıdır.

Anlaşma çıkarsa imzalanan tutanak bağlayıcı olur. Üzerine icra edilebilirlik şerhi alınırsa, mahkeme kararı gibi icraya konabilir. Anlaşma çıkmazsa anlaşamama tutanağı düzenlenir ve dava yolu açılır.

Arabuluculuk süresi türe göre ne kadar?

Sürecin tamamı için kanunda azami süreler vardır ve uyuşmazlık türüne göre değişir. Bu süreler arabulucunun atanmasından itibaren işler.

İşçi-işveren uyuşmazlığında süre 3 haftadır; zorunlu hallerde arabulucu bunu en fazla 1 hafta uzatabilir (7036 m.3). Ticari uyuşmazlıkta süre daha uzundur: 6 hafta artı gerektiğinde 2 hafta (TTK m.5/A). Tüketici ve diğer genel dava şartı hallerinde ise süre 3 hafta artı 1 haftadır (6325 m.18/A).

Bu süreler "en geç şu kadar" demektir; çoğu dosya daha erken sonuçlanır. Aşağıdaki tablo, türlere göre süreyi, saat ücretini ve zorunlu olup olmadığını bir arada gösteriyor.

Uyuşmazlık türü	Azami süre	Saat ücreti (2026, yaklaşık)	Zorunlu (dava şartı) mu?
İşçi-işveren	3 hafta + 1 hafta	1.130 TL/saat	Evet
Ticari para alacağı	6 hafta + 2 hafta	1.500 TL/saat	Evet
Tüketici	3 hafta + 1 hafta	1.000 TL/saat	Belirli sınır üstü evet
Aile (ihtiyari)	süreç esnek	1.000 TL/saat	Hayır
Kira, kat mülkiyeti, komşuluk	3 hafta + 1 hafta	1.170 TL/saat	Evet

Tablodaki saat ücretleri 2026 Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'nden alınmıştır ve yaklaşık değerlerdir; teyit edilmesi yerinde olur. Bu tutarlar her yıl güncellenir, güncel tarife için resmi kaynağa bakmanız gerekir.

Arabuluculuk ücretini kim öder?

Burası en çok merak edilen ve en kritik kısımdır. Dava şartı arabuluculukta, taraflar anlaşamazsa ilk 2 saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (6325 m.18/A). Yani anlaşamama halinde ilk 2 saat sizden para çıkmaz.

İlk 2 saati aşan kısım ise, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. Eğer anlaşma sağlanırsa, ücret kural olarak taraflarca eşit paylaşılır; ama taraflar başka türlü de kararlaştırabilir.

Şimdi çoğu zaman gözden kaçan bir nokta. O ücretsiz ilk 2 saatlik pencere, aslında sizi koruyan bir tampondur. Ama uygulamada birçok kişi, "süre bitiyor, masraf çıkacak" baskısıyla daha bu 2 saat dolmadan, üzerinde düşünmeden bir anlaşmaya imza atıyor. Oysa acele etmek zorunda değilsiniz. Anlaşmazsanız ilk 2 saat zaten ücretsiz; o süre içinde teklifi sindirmek, gerekirse avukatınıza danışmak en doğal hakkınızdır. İmza, geri dönülmesi zor bir adımdır; ücret baskısı sizi aceleye getirmemeli.

Anlaşamama sonrasında açılacak davanın süresi ayrı bir konudur; bu kritik hak düşürücü süreler için #29 hak-dusurucu-sureler sayfasına bakabilirsiniz.

Arabuluculuk davetiyesi geldiğinde ne yapılır, örnek bir durum

Diyelim ki bir kişi, işten ayrıldıktan sonra kıdem ve ihbar alacağı için eski işvereniyle anlaşamadı. Bir gün arabuluculuk bürosundan arandı: "Falanca tarihte toplantıya davet ediliyorsunuz." Telefonu kapattığında kafası karmakarışık. Toplantıya gitmek zorunda mı, gitmezse ne olur, orada bir şey imzalarsa parasından mı olur, yoksa hakkından fazlasını mı kaybeder.

Bu kişinin yaşadığı tedirginlik çok olağan. Şöyle bir çerçeve genellikle işe yarar: davete katılmak, bilgi almak ve dinlemek bir zarar getirmez; aksine geçerli mazereti olmadan katılmamak, sonradan açılacak davada giderlerden sorumlu tutulma riski doğurabilir. Toplantıda hemen imza atma zorunluluğu yoktur; teklifi anlamak, düşünmek ve gerekirse bir avukata danışmak için zaman istenebilir. Hakkının tam olarak ne olduğunu öğrenmek isterse, bunu arabulucuya değil bir avukata sorması gerekir, çünkü arabulucu tarafsızdır ve bu yönlendirmeyi yapamaz.

Arabuluculuğa nasıl hazırlanırım?

Hazırlık, kendinizi daha güvende hissetmenizi sağlar. En önemlisi, ne istediğinizi ve alt sınırınızın ne olduğunu önceden netleştirmektir.

Yanınızda konuyla ilgili belgeleri bulundurmanız, sayısal verileri hatırlamanız ve mümkünse bir avukatla önceden konuşmuş olmanız süreci kolaylaştırır. Hazırlık için adım adım bir kontrol listesini /araclar/arabuluculuk-hazirlik-listesi aracında bulabilirsiniz; oradaki maddeleri tek tek işaretleyerek toplantıya daha hazır gidebilirsiniz.

Bir kırmızı çizgi: arabuluculuk sürecinde size sunulan bir belgeyi imzalamadan önce içeriğini bir avukatla birlikte gözden geçirmek gerekir. İmzalanan anlaşma belgesi kesinleşir; sonradan aynı konuda dava açılamaz.

Sürecin tamamı zaman olarak nasıl ilerler?

Arabuluculuk, davetle başlar ve tutanağın imzalanmasıyla biter. Aşağıdaki çizelge, tipik bir dava şartı arabuluculuğun zaman akışını gösteriyor.

• Başvuru

  Taraflardan biri arabuluculuk bürosuna başvurur, arabulucu görevlendirilir.

• İlk toplantıkritik süre

  Taraflar dinlenir; bu toplantıya katılım önemlidir.

• Görüşmeler

  Bir veya birden çok oturumda çözüm aranır. Süre türe göre 3 ila 8 hafta arası.

• Sonuç tutanağıkritik süre

  Anlaşma veya anlaşamama tutanağı imzalanır; süreç sonlanır.

• Dava yolu

  Anlaşamama halinde dava açma süresi işlemeye başlar; bu süre kaçırılmamalı.

Son tutanak düzenlendikten sonra, anlaşamadıysanız dava açmak için belirli bir süreniz olur ve bu süre türe göre değişir. Bu süreyi kaçırmamak çok önemlidir; ayrıntısı için #29 hak-dusurucu-sureler sayfası yol gösterir.

Arabuluculuk, mahkemenin baskısı olmadan sorunu çözme şansı sunar. Korkulacak bir şey değildir; ama bilinçli girilmesi gereken bir süreçtir. Ne olacağını bildiğinizde, masaya çok daha sakin oturursunuz.