Dava nasıl açılır, harçlar ve aşamalar

İlk kez dava açmak, çoğu insan için tanımadığı bir binaya ilk adımı atmak gibidir. Soru basit görünür: dava nasıl açılır? Cevap da aslında sade. Mahkemeye bir dilekçe verirsiniz, harcı yatırırsınız, dosya açılır. Zorluk detayda: hangi harç, ne kadar, ne zaman ve hangi aşamalar geliyor.

Bu sayfa tam da bunu anlatıyor. Korkutmak için değil, ne olacağını önceden bilesiniz diye. Bir uyarı: buradaki tutarlar 13 Haziran 2026 derlemesine dayanır ve her yıl 1 Ocak'ta değişir. Karar vermeden önce güncel tarifeye ve bir avukata bakmak gerekir.

Dava açmak için ilk adım nedir?

Dava, mahkemeye verilen bir dava dilekçesiyle başlar. Dava dilekçesi, kimin kime karşı, neyi, hangi sebeple istediğini yazan resmi belgedir. Bu dilekçenin içinde ne bulunması gerektiğini HMK m.119 tek tek sayar.

Zorunlu unsurlar arasında şunlar var: mahkemenin adı, tarafların kimlik ve adresi, talebin kendisi, dayanılan vakıalar ve deliller, hukuki sebepler ve imza. Bir unsur eksikse mahkeme tamamlamanız için süre verir. Eksiklik giderilmezse dava açılmamış sayılabilir.

Burada dürüst bir nokta var. Dava dilekçesi sizin için hazırlanamaz; bu, avukatın yapması gereken bir iştir. Dilekçenin doğru talep ve doğru dayanakla yazılması, davanın seyrini baştan belirler. Bu yüzden ilk adım çoğu zaman bir avukatla görüşmektir.

Dava açarken hangi harçlar ödenir?

Dava açılışında genel kuralda iki ayrı harç çıkar: başvurma harcı ve nispi karar ve ilam harcı. Bunlara bir de gider avansı eklenir; gider avansı, tebligat ve bilirkişi gibi masraflar için peşin alınan tutardır.

Başvurma harcı maktudur, yani sabit bir rakamdır ve dava değerine bağlı değildir. 2026 için bu rakam sulh hukuk mahkemelerinde yaklaşık 335,20 TL, asliye hukuk mahkemelerinde yaklaşık 732,00 TL olarak telaffuz ediliyor. Bu tutarlar resmi tebliğle belirlenir ve teyit edilmesi yerinde olur.

Nispi harç ise dava değerine bağlıdır. Dava değerinin binde 68,31'i kadardır (Harçlar Kanunu m.28). Yani ne kadar büyük bir tutar talep ediyorsanız, nispi harç o kadar yüksek olur. Bu harcın tamamı baştan istenmez; 1/4'ü açılışta peşin alınır, kalanı dava sonunda hesaplanır.

Harç gerçekten baştan mı ödenir?

Evet, ve bu sayfanın en önemli cümlesi burada: maliyetin büyük kısmı daha en baştan, davayı açarken çıkar. Kimse bunu önceden yüksek sesle söylemez.

Çoğu insan davanın masrafını sona, karara biriken bir şey sanır. Oysa nispi harcın peşin 1/4'ü, başvurma harcı ve gider avansı, dosya açılmadan veznede ödenmiş olur. Harç yatmadan dosya çoğu zaman işleme bile alınmaz.

Bunu neden vurguluyorum? Çünkü bütçeyi yanlış planlamak insanı zor durumda bırakır. İyi haber şu: harcı karşılayamayacak durumda olanlar için bir çıkış var. Yargılama giderlerini ödeyemeyenler adli yardımdan yararlanabilir; bunun nasıl işlediği adli yardım rehberinde anlatılıyor.

Aşağıdaki tablo, 2026 harç kalemlerini ve basit bir örnek hesabı bir arada gösteriyor. Örnek tamamen temsilidir; gerçek hesap dava değerine ve güncel tarifeye göre değişir.

Harç kalemi	Nasıl hesaplanır	Örnek: 100.000 TL'lik asliye davası
Başvurma harcı (maktu)	Sabit tutar	732,00 TL
Nispi karar ve ilam harcı	Dava değerinin binde 68,31'i	100.000 x 0,06831 = 6.831,00 TL
Açılışta peşin alınan nispi harç	Nispi harcın 1/4'ü	6.831 / 4 = 1.707,75 TL
Açılışta toplam harç (yaklaşık)	Başvurma + peşin nispi	732,00 + 1.707,75 = 2.439,75 TL
Gider avansı	Taraf sayısının 5 katı tebligat + diğer işlemler için 530 TL (+ tanık/bilirkişi)	Tebligat ve taraf sayısına göre değişir

Tablodaki tutarlar 2026 için derlenmiştir ve teyit edilmesi önerilir. Gider avansı her yıl ayrı bir HMK Gider Avansı Tarifesi'yle açıklanır; 2026'da kabaca taraf sayısının beş katı tebligat ücreti ile diğer işlemler için 530 TL toplamından oluşur, tanık veya bilirkişi gerekiyorsa bunlar ayrıca eklenir. Kesin tutar dava türüne ve taraf sayısına göre değiştiği için tabloya tek bir sabit sayı yazılmadı. Açılışta ödenecek harcı kendi dava değerinizle kabaca görmek için dava harcı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Dava açıldıktan sonra hangi aşamalar gelir?

Dava açıldıktan sonra dört temel aşama sırayla işler: dilekçeler teatisi, ön inceleme, tahkikat ve hüküm. Her aşamanın kendi işlevi vardır ve süreleri dosyadan dosyaya değişir.

Dilekçeler teatisi, tarafların karşılıklı yazışma aşamasıdır. Davacının dilekçesinden sonra davalı cevap verir, sonra cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri gelebilir. Ön inceleme aşamasında mahkeme, tarafların neyde anlaşıp neyde anlaşamadığını netleştirir. Uyuşmazlığın gerçek noktaları burada belirlenir.

Tahkikat, delillerin toplandığı aşamadır. Tanıklar dinlenir, bilirkişi raporu alınır, belgeler incelenir. En uzun süren aşama genellikle budur. Hüküm aşamasında ise mahkeme kararını açıklar; davanın kabul mü ret mi edildiği burada belli olur.

1. 1

   Dilekçeler teatisi

   Dava ve cevap dilekçeleri karşılıklı verilir; cevaba cevap ve ikinci cevap gelebilir

2. 2

   Ön inceleme

   Mahkeme anlaşmazlık noktalarını belirler; ilk duruşma çoğunlukla burada yapılır

3. 3

   Tahkikat

   Deliller toplanır, tanıklar dinlenir, bilirkişi raporu alınır; en uzun aşama budur

4. 4

   Hüküm

   Mahkeme kararını açıklar; dava kabul veya ret kararıyla ilk derecede sonuçlanır

Karardan sonra dosya bitmeyebilir. Tarafların karara karşı üst mahkemeye başvurma hakkı vardır; bu istinaf ve temyiz aşaması istinaf ve temyiz rehberinde ayrı anlatılır.

Aşamaların hızı dosyaya göre değişir. Tanık sayısı, bilirkişi gerekip gerekmediği ve mahkemenin iş yükü süreyi belirler. Bu yüzden "dava ne kadar sürer" sorusuna kesin gün vermek doğru olmaz. Genel beklenti, ilk derece yargılamasının aylarla, bazen birkaç yılla ölçülmesidir. Sabırlı bir takip ve dosyanın düzenli izlenmesi en pratik tutumdur.

Hangi mahkemeye dava açılır?

Doğru mahkeme iki ayrı kuralla belirlenir: görev ve yetki. İkisi birbirine karışır ama farklı şeylerdir.

Görev, uyuşmazlığın türünü ve değerini dikkate alır; davanın sulh hukuk mahkemesinde mi yoksa asliye hukuk mahkemesinde mi görüleceğini söyler. Yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağıyla ilgilidir. Genel yetki kuralı, davalının yerleşim yeri mahkemesidir; ancak sözleşme, taşınmaz veya haksız fiil gibi durumlarda özel yetki kuralları devreye girer.

Yanlış mahkemeye açılan dava boşa gitmez ama gecikir. Mahkeme görevsizlik veya yetkisizlik kararı verir, dosya doğru mahkemeye gönderilir; bu da zaman ve bazen ek masraf demektir. Doğru mahkemenin sizin durumunuzda hangisi olduğunu avukat değerlendirir.

Karşı tarafın cevap süresi kaç gündür?

Davalının cevap dilekçesi süresi, dava dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren 2 haftadır (HMK m.127). Bu süre tebligatın yapıldığı günden değil, ertesi günden işlemeye başlar.

İki haftalık süre bazen yetmeyebilir. Bu durumda mahkemeden ek süre istenebilir; bir defaya mahsus, bir ayı geçmeyen ek süre verilebilir. Bu sürenin kaçırılması davayı otomatik kaybetmek anlamına gelmez. Ancak cevap hakkı kullanılmamış sayılır ve bazı iddialar artık ileri sürülemez.

Sürelerin işleyişi davanın en kritik tarafıdır. Hangi sürenin ne zaman başladığı, durup durmadığı, kaçırılırsa ne olduğu ayrı bir konudur. Bu sürelerin mantığını hak düşürücü süreler rehberinde ve genel işleyişi hukuki süreç okuryazarlığı sayfasında bulabilirsiniz.

• Gün 0kritik süre

  Dava dilekçesi ve harç mahkemeye sunulur; dosya açılır

• Tebligat

  Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir; cevap süresi ertesi gün başlar

• 2 hafta içindekritik süre

  Davalı cevap dilekçesini verir (HMK m.127); gerekirse ek süre istenebilir

• Sonra

  Dilekçeler teatisi tamamlanır, ön inceleme duruşmasına geçilir

İlk kez dava açacak biri neye dikkat etmeli?

Bir senaryo bunu daha somut yapar. Diyelim ki bir kişi, bir alışverişten kaynaklanan alacağını tahsil edemedi ve ilk kez dava açmayı düşünüyor. İnternette "dava nasıl açılır" diye arıyor, karşısına onlarca farklı bilgi çıkıyor, kafası daha da karışıyor.

Bu kişinin yaşadığı en büyük şaşkınlık genellikle maliyet kalemidir. Davayı açar açmaz başvurma harcı, nispi harcın peşin 1/4'ü ve gider avansını ödemesi gerektiğini öğrenince duraksar. Çünkü çoğu insan parayı dava kazanılınca geri alacağını umar; oysa para baştan çıkar ve davayı kaybederse büyük kısmı geri gelmeyebilir. İkinci şaşkınlık, dilekçenin teknik bir belge olmasıdır; talebin yanlış kurulması davanın baştan reddine yol açabilir.

Bu noktada makul yol, dava açmadan önce bir avukatla görüşüp maliyeti ve riskleri birlikte değerlendirmektir. Avukat, dava değerini, görevli mahkemeyi ve harç tutarını sizin durumunuza göre hesaplar.

Son olarak, harcı ödeyemeyecek durumdaysanız vazgeçmeden önce adli yardımı araştırın. Maddi imkanı yetersiz olanlar için devlet hem avukat hem yargılama gideri tarafında destek sağlayabilir. Dava açmanın yolu kapalı değildir; sadece doğru kapıdan girmek gerekir.